बॉम्बस्फोटांचे आवाज, रणगाड्यांची गर्जना आणि आकाशात गुंजणाऱ्या जेट विमानांचे आवाज… गेल्या चार दिवसांपासून भारत आणि पाकिस्तानच्या सीमेवर असेच दृश्य होते. पण आता श्वास घेण्यासारखा दिलासा आहे… युद्धबंदी लागू झाली आहे. भारत आणि पाकिस्तानमधील ९० तास, म्हणजेच ३ दिवस आणि १८ तास चाललेला तणाव आता संपला आहे. दोन्ही देशांमध्ये पुन्हा एकदा युद्धबंदी जाहीर करण्यात आली आहे. पण या संघर्षामुळे अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत, जसे की ही फक्त तात्पुरती शांतता आहे का? की ही खरोखरच कायमस्वरूपी उपायाची सुरुवात आहे? पाकिस्तान परत आगळी करणार नाही कशावरून कारण युद्धबंदी झाल्यानंतर चार तासाच्या आतच पाकिस्तानने शस्त्र संधीचे उल्लंघन करत भारतीय हद्दीत ड्रोन पाठविले सीमेवर गोळीबार केला. पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारत आणि पाकिस्तान मधील सुरू असलेल्या तणावाचे निराकरण करण्यासाठी अमेरिकेच्या मध्यस्थीने युद्धबंदीची घोषणा करण्यात आली तथापि युद्धबंदीच्या घोषणेनंतर अवघ्या चार तासातच पाकिस्तानी सैन्याने पंतप्रधान शहाबाद शरीफ यांचे ऐकण्यास नकार दिला आणि पुन्हा एकदा पाकिस्तानी सैन्याने भारतीय भागात ड्रोन हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला जो भारतीय सैन्याने आणून पाडला. अमेरिकेने मध्यस्थी केलेल्या युद्धबंदीला शहाबाद सरकारने पाठिंबा दिला होता परंतु ज्या पद्धतीने पाकिस्तानी लष्कराने बंड केले आहे त्यामुळे पाकिस्तान मध्ये सत्तापालट होण्याची शक्यताही नाकारता येणार नाही त्यामुळे सद्यस्थितीत जी युद्धबंदी किंवा युद्धविराम झालेला आहे त्याचे पालन पाकिस्तान करेल काय आहे प्रश्नच आहे?दरम्यान,६ मे रोजी नियंत्रण रेषेवर अचानक जोरदार गोळीबार सुरू झाला. त्याची सुरुवात नियंत्रण रेषेच्या उरी सेक्टरपासून झाली, परंतु हळूहळू पूंछ, राजौरी आणि कारगिलपर्यंत परिस्थिती बिकट होत गेली. दोन्ही बाजूंच्या सैनिकांनी प्रत्युत्तर दिले आणि त्यानंतर २००३ च्या युद्धबंदी करारालाही धक्का देणाऱ्या घटनांचा एक सिलसिला सुरू झाला. ६ मे रोजी रात्री ११ वाजता पहिला गोळीबार… ७ मे रोजी दुपारी भारतीय सैन्याची प्रत्युत्तरात्मक कारवाई… ८ मे रोजी पाकिस्तानकडून ड्रोनची हालचाल… आणि त्यानंतर दोन्ही देशांच्या डीजीएमओ (सैन्य ऑपरेशन्सचे महासंचालक) यांनी आपत्कालीन कॉल केला ज्यामध्ये असे ठरवण्यात आले की यापुढे रक्तपात होणार नाही. पण खरा प्रश्न असा आहे की ही युद्धबंदी कशी झाली? राजनयिकता यशस्वी झाली की दबाव निर्माण करण्यात आला?या तणावाच्या काळात, अमेरिका आणि युएई सारख्या देशांनी पडद्यामागे मध्यस्थी केली. भारताने स्पष्ट केले की ते पहिला गोळीबार करणार नाहीत पण निश्चितच प्रत्युत्तर देतील. त्याच वेळी, पाकिस्तानवर देशांतर्गत दबाव वाढत होता कारण त्याची आर्थिक स्थिती अशी नव्हती की ते दुसरे युद्ध सहन करू शकेल.युद्धबंदी म्हणजे फक्त गोळीबार थांबवणे नाही, तर ते विश्वासाचे बंधन आहे, जे यापूर्वी अनेकदा तुटले आहे. युद्धविराम म्हणजे एका निश्चित वेळेत किंवा करारात लढाई थांबवणे. म्हणजे आता गोळीबार होणार नाही, हल्ला होणार नाही. दोन्ही पक्ष आपापल्या ठिकाणी शांततेत राहतील. जेव्हा दोन्ही बाजूंना असे वाटते की पुढील लढाई कोणाच्याही भल्यासाठी नाही तेव्हा अनेकदा युद्धबंदी होते. जीवित आणि मालमत्तेचे नुकसान होत आहे किंवा जनता दबाव निर्माण करत आहे. कधीकधी युद्धविराम फक्त काही तासांसाठी असतो, जसे की लोकांना वाचवण्यासाठी किंवा जखमींना मदत करण्यासाठी. आणि कधीकधी ते वर्षानुवर्षे टिकते, जसे २००३ मध्ये भारत आणि पाकिस्तानमध्ये झालेल्या युद्धविरामाचे. २००३ चा युद्धविराम २०२१ पर्यंत चालला, परंतु त्यानंतर अनेक वेळा त्याचे उल्लंघन झाले. तर यावेळी काही बदल होईल का? पण लक्षात ठेवा की युद्धबंदी म्हणजे शांतता नाही, तर फक्त लढाई थांबवणे होय. पाकिस्तान युद्धबंधीचे पालन करणार की आगळीक करणार? पाकिस्तान वर विश्वास ठेवता येणार नाही..एक धोकेबाज देश म्हणून पाकिस्तानची ओळख आहे..दिलेला शब्द,केलेले करार पाकिस्तानने कधीच पाळले नाही..ऑपरेशन सिंदूरने पाकिस्तानची दाणादाण उडाली.. दहशतवाद्यांचे अड्डे उध्वस्त करण्यात आले असले तरी पहलगाम हल्ल्याचे मारेकरी अजूनही भारताच्या हाती लागलेले नाही..पाकिस्तान शांततेच्या आडून दहशतवादी हल्ले करून आणणार नाही याची शाश्वती काय? जर असे झाले तर भारताला परत एकदा आक्रमक पाऊल उचलावे लागणार आहे. तूर्त भारताने एक संधी निश्चित गमावली. पाक व्याप्त काश्मीर हातात घेण्याची ही एक चांगली संधी चालून आली होती. ती भारताने गमावली,हे मात्र निश्चितच!९५६१५०४३०६
