एक म्हण आहे की चादर जितकी रुंद तितके तुमचे पाय रुंद असले पाहिजेत. म्हणजेच, तुमचे काम तुम्ही जितके हाताळू शकाल तितकेच पसरवा. जर आपण कर्जाबद्दल बोललो तर ही म्हण आणखी प्रासंगिक होते.
बरेच लोक विविध कारणांमुळे इतके कर्ज घेतात की ते फेडणे कठीण होते आणि त्यांच्या आयुष्याचा एक मोठा भाग कर्ज आणि त्याचे व्याज फेडण्यातच जातो. काही लोक कसे तरी कर्ज फेडतात, परंतु कधीकधी काही लोकांची परिस्थिती अशी नसते की ते ते फेडू शकतील. अशा परिस्थितीत बरेच लोक आत्महत्येसारखे आत्मघातकी पाऊल उचलतात. कर्ज फेडता न आल्याने आत्महत्येचा एक वेदनादायक प्रकार समोर आला आहे, तोही एका संपूर्ण कुटुंबाने आत्महत्या केल्याचा प्रकार. जो अत्यंत क्लेशदायक व समाजमन सुन्न करून हा टाकणारा व समाजाला विचार करायला लावणारा आहे.
हरियाणातील पंचकुला येथील ही घटना आहे. सेक्टर २७ च्या रहिवासी भागात एका कारमध्ये सात जणांचे मृतदेह आढळल्याने खळबळ उडाली. सोमवारी रात्री, घराबाहेर फिरत असलेल्या स्थानिक व्यक्ती हर्षने काही लोकांना संशयास्पद परिस्थितीत हुंडई कारमध्ये बसलेले पाहिले. कारची मागील खिडकी टॉवेलने झाकलेली होती. पोलिसांना दिलेल्या जबाबात हर्षने सांगितले की, सुरुवातीला त्याला काहीतरी गडबड असल्याचा संशय आला. तो कारजवळ गेला तेव्हा त्याला दिसले की एका व्यक्तीचा मृतदेह हालत आहे आणि बाकीचे बेशुद्ध पडले आहेत. आजूबाजूच्या लोकांसह त्याने कारचा दरवाजा उघडला आणि त्याला बाहेर काढले. आत पाहिले तेव्हा कारमध्ये सर्वत्र लोकांच्या उलट्या पडलेल्या दिसल्या. ज्या व्यक्तीला बाहेर काढण्यात आले त्याने आपले नाव प्रवीण मित्तल असल्याचे सांगितले आणि सांगितले की तो त्याच्या कुटुंबासह एका धार्मिक कार्यक्रमात सहभागी होण्यासाठी आला होता. तो माणूस थरथर कापत होता आणि अर्ध्या बेशुद्ध अवस्थेत होता. जेव्हा त्याला थोडे पाणी देण्यात आले तेव्हा त्याने सांगितले की त्याने विष प्राशन केले आहे आणि कारमधील सर्व लोकांनी विष प्राशन करून आत्महत्या केली आहे. हे कळताच लोकांनी तात्काळ पोलीस नियंत्रण कक्षाला ११२ वर फोन केला. त्यानंतर पोलीस घटनास्थळी पोहोचले. प्रवीण मित्तल आणि त्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांना रुग्णालयात नेण्यात आले, परंतु ते रुग्णालयात पोहोचेपर्यंत सर्वांचा मृत्यू झाला होता. आत्महत्या करणाऱ्यांमध्ये प्रवीण मित्तल, त्यांची पत्नी रीना, तीन मुले आणि पालक असे एकूण सात जणांचा समावेश होता. घटनास्थळावरून पोलिसांना एक सुसाईड नोट सापडली आहे. या कुटुंबाला आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागत होता आणि कर्ज फेडता येत नसल्याने त्यांनी आत्महत्या केल्याचा पोलिसांना संशय आहे. प्राथमिक तपासात मृत्यूचे कारण विषबाधा असल्याचे सांगितले जात आहे.
हरयाणाच्या पंचकुलात एकाच कुटुंबातील सात जणांनी सामूहिक आत्महत्या केल्याची घटना ताजी असताना आता तशीच घटना केरळमध्ये घडली आहे. केरळच्या वक्कम शहरातील एकाच कुटुंबातील चार जणांनी आयुष्य संपवलं. गळफास घेऊन त्यांनी जीवन प्रवास संपवला. मृतांमध्ये आई, वडील आणि त्यांच्या दोन मुलांचा समावेश आहे. कुटुंब आर्थिक अडचणीत होतं. त्यातूनच त्यांनी टोकाचं पाऊल उचलल्याची माहिती पोलिसांनी प्राथमिक तपासानंतर पोलिसांनी दिली. कुटुंबानं केलेल्या सामूहिक आत्महत्येनंतर परिसरात खळबळ उडाली आहे.
गेल्या वर्षी ऑगस्टमध्ये सहारनपूरमधील एका जोडप्याने हरिद्वारमध्ये गंगा नदीत उडी मारून आत्महत्या केल्याची घटना चर्चेत आली होती. व्यवसायाने सराफा व्यापारी सौरभ बब्बरने कर्जाच्या ओझ्यामुळे पत्नीसह आत्महत्या केली. आत्महत्या करण्यापूर्वी त्याने फोनवर सेल्फी देखील काढला. याआधी त्याने त्याच्या घरात एक सुसाईड नोट सोडली होती ज्यामध्ये त्याने लिहिले होते की तो कर्जाच्या दलदलीत इतका अडकला आहे की बाहेर पडण्याचा कोणताही मार्ग उरला नाही. म्हणूनच तो त्याच्या पत्नीसह आत्महत्या करत आहे. त्याने असेही म्हटले होते की त्याने त्याच्या कर्जदारांना व्याज दिले पण आता तो जास्त पैसे देऊ शकत नाही. त्यांना दोन मुले देखील आहेत, सुसाईड नोटमध्ये सौरभने म्हटले होते की मुले त्यांच्या आजीच्या घरी राहतील, त्याचा इतर कोणावरही विश्वास नाही.
असाच एक प्रकार या वर्षी मार्चमध्ये दिल्लीतील कैलाश नगरमध्ये घडला जेव्हा ४२ वर्षीय ललित मोहन वार्ष्णेय यांनी आत्महत्या केली. त्याला अनेक वर्षांपासून सावकाराकडून पैशासाठी त्रास दिला जात होता. आत्महत्या करण्यापूर्वी ललितने एक व्हिडिओ बनवला ज्यामध्ये त्याने सांगितले की काही वर्षांपूर्वीचे ५०,००० रुपयांचे कर्ज आता व्याजासह १० लाख रुपयांपेक्षा जास्त झाले आहे. तो व्याज भरण्यासाठी नवीन कर्ज घेत होता पण कर्जाच्या सापळ्यातून बाहेर पडू शकला नाही. तुम्हाला तुमच्या आजूबाजूला असे अनेक प्रकरणे दिसतील. अशा घटना दररोज बातम्यांमध्ये येतात. यापैकी बरेच लोक बँकेकडून घेतलेले कर्ज फेडू शकत नाहीत. याची अनेक कारणे असू शकतात. जर कोणी व्यवसायासाठी कर्ज घेतले आणि व्यवसाय चालला नाही तर पैसे बुडाले. असे बरेच लोक आहेत जे बेजबाबदारपणे आणि अविचारीपणे क्रेडिट कार्ड वापरतात आणि नंतर जास्त व्याजाने कर्ज फेडणे जड होते. बेरोजगारीमुळे बरेच लोक कर्ज फेडू शकत नाहीत. बँक किंवा सावकाराच्या कर्जाच्या ओझ्यामुळे शेतकऱ्यांनी आत्महत्या केल्याच्या वारंवार बातम्या आल्या आहेत. कोविड दरम्यान, अशा अनेक घटना उघडकीस आल्या जेव्हा लोकांनी त्यांच्या नोकऱ्या गमावल्या आणि कर्ज फेडण्यास असमर्थ झाले आणि मृत्यूला मिठी मारली.
नॅशनल क्राइम रेकॉर्ड्स ब्युरोच्या भारतातील अपघाती मृत्यू आणि आत्महत्या अहवाल २०२२ नुसार, आत्महत्येचा दर वाढत आहे, जो २०१९ मध्ये प्रति लाख ९.९ होता, जो २०२१ मध्ये १२ आणि २०२२ मध्ये प्रति लाख १२.४ झाला. २०२१ मध्ये, आत्महत्येची १,६४,०३३ प्रकरणे नोंदवली गेली, जी २०२२ मध्ये १,७०,९२४ पर्यंत वाढली. या आलेखात, १९६६ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या भारतातील पहिल्या अपघाती मृत्यू आणि आत्महत्या अहवालानंतर आत्महत्येचा दर कसा कमी आणि वाढला आहे हे तुम्ही पाहू शकता. गेल्या काही वर्षांपासून हा दर वाढत आहे. राज्यनिहाय आत्महत्या दर पाहिला तर असे दिसून येते की २०२२ मध्ये मध्य आणि दक्षिण भारतातील राज्यांमध्ये आत्महत्यांचे प्रमाण उत्तर भारत आणि ईशान्येकडील राज्यांपेक्षा खूपच जास्त आहे. तथापि, एक अपवाद असा आहे की सिक्कीममध्ये सर्वाधिक आत्महत्यांचे प्रमाण आहे जिथे प्रति लाख आत्महत्यांचे प्रमाण ४३.१ आहे. केरळमध्ये ते २८.५, तामिळनाडूमध्ये ते २५.९, छत्तीसगडमध्ये ते २८.२ आणि तेलंगणामध्ये ते २६.३ आहे. जर आपण आकडेवारी पाहिली तर, महाराष्ट्र, तामिळनाडू आणि मध्य प्रदेशमध्ये सर्वाधिक आत्महत्या झाल्या आहेत, जे संपूर्ण देशातील आत्महत्यांच्या जवळजवळ एक तृतीयांश आहे.
९५६१५९४३०६
