दहशतवाद्यांनंतर नक्षलवाद्यांवर मोठा प्रहार

पंतप्रधान मोदी सरकार एकाच वेळी अनेक आघाड्यांवर काम करत आहे. एकीकडे, पाकिस्तानमधील दहशतवादाच्या अड्ड्यांना लक्ष करत दहशतवाद विरोधात कडा प्रहार करत आहे.ऑपरेशन सिंदूरमध्ये शंभराहून अधिक दहशतवाद्यांचा खात्मा झाल्याने पाकिस्तान घाबरलेल्या स्थितीत आहे. दुसरीकडे, सरकारने नक्षलवादावर मोठा हल्ला केला आहे. या महिन्यात सुरक्षा दलांनी मोठ्या कारवायांमध्ये ५० हून अधिक कट्टर नक्षलवाद्यांना ठार मारले आहे. मारल्या गेलेल्या नक्षलवाद्यांमध्ये बसवा राजूचाही समावेश होता, ज्याच्या डोक्यावर दीड कोटी रुपयांचे बक्षीस होते. त्याला नक्षलवाद्यांचा हाफिज सईद असेही म्हणतात. छत्तीसगडमधील नारायणपूर जिल्ह्यातील अबुझहमद जंगलात सुरक्षा दलांनी केलेल्या कारवाईत २७ नक्षलवाद्यांना ठार मारण्यात यश आले आहे. यापूर्वी, छत्तीसगड-तेलंगणा सीमेवरील करेगुट्टा टेकड्यांमध्ये सुरक्षा दलांनी २४ दिवस चाललेल्या कारवाईत ३१ नक्षलवाद्यांना ठार मारले. यामध्ये १६ महिला आणि १५ पुरुष नक्षलवादी आहेत. छत्तीसगडचे डीजीपी अरुण देव गौतम यांच्या मते, नक्षलवाद्यांनी डोंगरांमध्ये सुमारे २५० गुहांमध्ये लपण्याची ठिकाणे बनवली होती. वरिष्ठ कार्यकर्त्यांच्या उपचारांसाठी एक रुग्णालय बांधण्यात आले आणि उच्च तंत्रज्ञानाची शस्त्रे बनवण्यासाठी चार कारखाने बांधण्यात आले. सैनिकांनी सर्व लपण्याची ठिकाणे उद्ध्वस्त केली. त्याच वेळी, केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी म्हटले आहे की, ज्या डोंगरावर एकेकाळी लाल दहशत होती, त्या डोंगरावर आज तिरंगा अभिमानाने फडकत आहे.दंतेवाडा आणि विजापूर जिल्ह्याच्या सीमेवर नक्षलवाद्यांशी चकमकछत्तीसगडमध्ये दंतेवाडा, नारायणपूर आणि विजापूर जिल्ह्यांच्या सीमेवर नक्षलवादी आणि सुरक्षा दलांमध्ये चकमक झाली. नक्षलवादी पॉलिटब्युरो सदस्य आणि नक्षलवादी संघटनेचे सरचिटणीस बसवा राजू हे अबुझहमाडच्या बोटेरमध्ये असल्याची गुप्तचर माहिती मिळाली. या आधारावर सैन्य पाठवण्यात आले. सैनिक अबुझहमाडमधील बोटेर येथे पोहोचताच नक्षलवाद्यांनी त्यांच्यावर गोळीबार केला. याला प्रत्युत्तर म्हणून, छत्तीसगडमधील बस्तर येथे झालेल्या चकमकीत सैन्याने २७ नक्षलवाद्यांना ठार मारले आहे. नक्षलवाद्यांच्या चकमकीचा लाईव्ह व्हिडिओही समोर आला आहे. ३८ सेकंदांच्या व्हिडिओमध्ये गोळीबाराचा आवाज ऐकू येतो. दोन्ही बाजूंनी गोळीबार सुरू आहे. एका सैनिकाने त्याच्या कॅमेऱ्यात त्या भयंकर गोळीबाराचा व्हिडिओ कैद केला. राज्याचे गृहमंत्री विजय शर्मा यांनी सुरक्षा दलांच्या या कारवाईला मोठे यश म्हटले आहे.पॉलिट ब्युरो सदस्य आणि सरचिटणीस नक्षलवादी बसवा राजू धीरराज्यातील तीन जिल्ह्यांच्या नारायणपूर, विजापूर आणि दंतेवाडा सीमेवर झालेल्या या चकमकीत, चार जिल्ह्यांतील डीआरजी जवानांनी दोन दिवस परिसराला वेढा घातला. तिसऱ्या दिवशी झालेल्या चकमकीत नक्षलवादी मारले गेले. दोन्ही बाजूंनी झालेल्या गोळीबारात, नक्षलवादी बसवा राजू उर्फ गगन्ना उर्फ नंबला केशव राव, ज्याच्यावर दीड कोटी रुपयांचे बक्षीस होते, तो देखील मारला गेला. तो नक्षलवादी संघटनेचा, म्हणजेच सर्वात मोठा नक्षलवादी नेता, पॉलिटब्युरो सदस्य आणि सरचिटणीस होता. बसव राजू हा तडमेटलाचा मास्टरमाइंड आहे. येथे ७६ सैनिक शहीद झाले. झीरम हल्ल्यातही त्याचे नाव आले आहे. येथे २७ हून अधिक काँग्रेस नेते आणि सैनिक शहीद झाले. नक्षलवादी संघटना देशातील ६ राज्यांमध्ये त्याच्या सूचनांनुसार काम करत होती.तो एक नक्षलवादी होता जो छत्तीसगड, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, ओडिशा, झारखंड आणि महाराष्ट्रात १० वेगवेगळ्या नावांनी ओळखला जात असे. यामध्ये बसवा राजू उर्फ नंबाला केशव राव उर्फ गगन्ना उर्फ प्रकाश उर्फ केशव उर्फ कृष्णा उर्फ वसवराज उर्फ राजू उर्फ कमलेश उर्फ कमलू याची ओळख होती. छत्तीसगडमध्ये तो बसव राजू आणि केशव दादा या नावांनी प्रसिद्ध होता. पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, बसव राजू हा बऱ्याच काळापासून झारखंडमधील बुढा पहाड येथे राहत आहे. बराच काळ, त्याची चळवळ आंध्र प्रदेश, तेलंगणा आणि छत्तीसगड या तीन राज्यांमध्ये होती. यापूर्वी त्यांनी बस्तरच्या अबुझहमदमध्ये आपले लपण्याचे ठिकाण बनवले होते. काही महिन्यांपूर्वी तो तेथून करेगुट्टा भागात गेला होता, पण जेव्हा तिथे सैन्याची हालचाल सुरू झाली तेव्हा नक्षलवाद्यांनी बसवा राजूला तेथून सुरक्षेसह बाहेर काढले. ते अबुझहमद येथे हलवण्यात आले.नक्षलवादी संघटनेतील सर्वात धोकादायक पथकाची स्थापना बटालियन क्रमांक १ ने केली.बस्तरमधील बहुतेक नक्षलवादी घटनांचा मास्टरमाइंड बसवराजू होता. नक्षलवाद्यांना कोणत्या छावणीवर आणि कोणत्या ठिकाणी हल्ला करायचा आहे, सैनिकांना कुठे घात करायचा आहे याचे संपूर्ण नियोजन तो करायचा. त्याने नकाशे तयार केले आणि संघटनेच्या सैनिकांना सूचना दिल्या. ते केंद्रीय समिती सदस्यांसोबत बैठका घेऊन नियोजन करायचे. नक्षलवाद्यांना त्याच्या नियोजनात अनेक मोठे यशही मिळाले. तो पोलिसांच्या यादीत सर्वात जास्त हवा असलेला नक्षलवादी होता. छत्तीसगडमध्ये यासाठी दीड कोटी रुपयांपेक्षा जास्त बक्षीस जाहीर करण्यात आले. बसवराजू यांनीच बस्तरमध्ये नक्षलवाद्यांची बटालियन क्रमांक १ स्थापन केली होती. त्यात निवडक लढवय्यांना ठेवण्यात आले. माडवी हिडमा यांना या बटालियनचे कमांडर बनवण्यात आले. ही नक्षलवादी संघटनेची सर्वात धोकादायक टीम आहे. AK-47, INSAS, SLR, स्नायपर गन सारख्या शस्त्रांनी सज्ज नक्षलवादी आहेत. तथापि, नक्षलवाद्यांचा हा गट आता कमकुवत झाला आहे.या हल्ल्यांच्या सूत्रधाराचे नाव बसवा राजू आहे.• तो २०१० मध्ये ताडमेटला येथे सीआरपीएफ जवानांवर झालेल्या हल्ल्याचा मास्टरमाइंड होता, ज्यामध्ये ७६ सैनिक शहीद झाले होते.• २०१३ मध्ये, दरभा खोऱ्यातील झीरम येथे काँग्रेसच्या ताफ्यावर हल्ला झाला. २७ काँग्रेस नेते आणि सैनिक शहीद झाले. यामध्ये बसव राजू यांचेही नाव पुढे आले होते.• २०१८ च्या अराकू हल्ल्यात बसवा राजूचे नावही पुढे आले. या हल्ल्यात तेलुगू देसम पक्षाचे आमदार आणि माजी आमदार ठार झाले. यामागे तोच होता.• २०१९ मध्ये गडचिरोली हल्ल्यात १५ कमांडोंच्या हत्येत सहभागी होता. एका नागरिकाचाही मृत्यू झाला.डाव्या विचारसरणीच्या अतिरेकीवादाविरुद्ध भारताच्या बहुआयामी रणनीतीमुळे बंडखोरी प्रादेशिक आणि कार्यात्मक दोन्ही बाजूंनी लक्षणीयरीत्या कमकुवत झाली आहे. सुरक्षा, विकास आणि हक्क-आधारित सक्षमीकरणाच्या मिश्रणावर सरकारचा भर यामुळे पूर्वी प्रभावित भागातील परिस्थिती बदलली आहे. प्रबळ राजकीय इच्छाशक्ती, प्रशासकीय वचनबद्धता आणि लोकांच्या सहभागामुळे, वामपंथी अतिरेकी मुक्त भारताचे स्वप्न पूर्वीपेक्षाही जवळचे दिसत आहे.खरंच, डाव्या विचारसरणीचा अतिरेकीवाद (LWE), ज्याला अनेकदा नक्षलवाद म्हणून संबोधले जाते, हा देशासमोरील सर्वात गंभीर अंतर्गत सुरक्षा आव्हानांपैकी एक आहे. सामाजिक-आर्थिक असमानतेमध्ये रुजलेल्या आणि माओवादी विचारसरणीने प्रेरित असलेल्या डाव्या विचारसरणीच्या अतिरेकी विचारसरणीने ऐतिहासिकदृष्ट्या देशातील काही सर्वात दुर्गम, अविकसित आणि आदिवासी-बहुल भागांना प्रभावित केले आहे. या चळवळीचा उद्देश सशस्त्र बंडखोरी आणि समांतर शासन संरचनांद्वारे भारतीय राज्याला कमकुवत करणे आहे, विशेषतः सुरक्षा दलांना, सार्वजनिक पायाभूत सुविधांना आणि लोकशाही संस्थांना लक्ष्य करणे.या उद्देशाला अनुसरून भारत सरकारने.नक्षलवाद अभियान जोरकसपणे सुरू केले आहे.देशात नक्षलवादाने प्रभावित झालेल्या जिल्ह्यांची एकूण संख्या ३८ होती, त्यापैकी सर्वाधिक प्रभावित जिल्ह्यांची संख्या १२ होती, जी आता ६ झाली आहे. चिंताग्रस्त जिल्ह्यांची संख्या ९ होती, जी आता ६ झाली आहे आणि इतर नक्षलवादाने प्रभावित जिल्ह्यांची संख्या १७ होती, जी आता ६ झाली आहे.एकूण नक्षलवादग्रस्त जिल्ह्यांपैकी, सर्वाधिक प्रभावित जिल्ह्यांची संख्या १२ वरून ६ वर आली आहे, ज्यामध्ये छत्तीसगडचे ४ जिल्हे (बिजापूर, कांकेर, नारायणपूर आणि सुकमा), झारखंडचा १ जिल्हा (पश्चिम सिंहभूम) आणि महाराष्ट्राचा १ जिल्हा (गडचिरोली) यांचा समावेश आहे.९५६१५९४३०६