मारुती चितमपल्ली यांचे निधन १८ जून २०२५ रोजी झाले.¹ त्यांचा जन्म ५ नोव्हेंबर १९३२ रोजी सोलापूर येथे झाला. ते वन्यजीव अभ्यासक, लेखक आणि पक्षी शास्त्रज्ञ म्हणून ओळखले जात होते. त्यांनी ३६ वर्षे वनाधिकाऱ्याची नोकरी केली आणि ६५ वर्षे जंगलात व्यतीत केली. चितमपल्ली यांनी वन्यजीव व्यवस्थापन आणि पक्षिजगताविषयी उल्लेखनीय संशोधन केले.² त्यांनी अनेक पुस्तके लिहिली आणि मराठी भाषेला शब्दांची देणगी दिली. त्यांचे वाचनही प्रचंड होते आणि त्यांना पुस्तकांचीही खूप आवड होती. चितमपल्ली यांचा संस्कृत साहित्याचा अभ्यासही झाला होता. त्यांनी जर्मन आणि रशियन भाषांचाही अभ्यास केला होता. ते राज्य वन्यजीव संरक्षण सल्लागार समिती, मराठी अभ्यासक्रम समिती (औरंगाबाद) आणि महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळाचे सदस्य होते. चितमपल्ली यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य वनविद्येचा अभ्यास आणि लेखनासाठी समर्पित केले होते. चितमपल्ली यांचे जीवन आणि कार्य पुढे असेचितमपल्ली यांना अनेक पुरस्कार मिळाले होते त्यापैकी काही प्रमुख पुरस्कार खाली दिले आहेत- **महाराष्ट्र शासनाचा वनस्पतीशास्त्र पुरस्कार** (१९८६)- **महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा पुरस्कार** (१९९२)- **चिपको आंदोलनाचा पुरस्कार** (१९९७)- **वन्यजीव संरक्षण पुरस्कार** (२००२)चितमपल्ली यांची काही प्रसिद्ध पुस्तके खाली दिली आहेत- **”वनस्पतीशास्त्र”** (१९८५)- **”पक्षीकोश”** (१९९०)- **”वन्यजीव व्यवस्थापन”** (१९९५)- **”महाराष्ट्रातील पक्षी”** (२०००)- **”वनस्पती आणि पक्षी”** (२००५)चितमपल्ली यांचे साहित्य आणि संशोधन वन्यजीव संरक्षण आणि पक्षीशास्त्र या क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण योगदान आहे.चितमपल्ली यांचे जीवन आणि कार्य पुढे असेचितमपल्ली यांचे साहित्य आणि संशोधनाचा प्रभाव खाली दिला आहे- **वन्यजीव संरक्षणासाठी जनजागृती**: चितमपल्ली यांचे साहित्य आणि संशोधन वन्यजीव संरक्षणाबद्दल जनजागृती निर्माण करण्यास मदत झाली.- **पक्षीशास्त्रातील नवीन शोध**: चितमपल्ली यांचे संशोधन पक्षीशास्त्रातील नवीन शोध आणि त्यांच्या पुस्तकांमधील माहिती अनेक शोधपत्रिकांमध्ये प्रकाशित झाली आहे.- **वनस्पतीशास्त्रातील योगदान**: चितमपल्ली यांचे संशोधन वनस्पतीशास्त्रातील नवीन प्रजातींचा शोध घेण्यास मदत झाली आहे.- **शिक्षण क्षेत्रातील योगदान**: चितमपल्ली यांची पुस्तके महाराष्ट्रातील अनेक विद्यापीठांमध्ये अभ्यासक्रमात समाविष्ट करण्यात आली आहेत.चितमपल्ली यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्र शासनाने त्यांच्या स्मृतिप्रित्यर्थ **”चितमपल्ली वन्यजीव संरक्षण पुरस्कार”** स्थापन केला आहे.चितमपल्ली यांचे जीवन आणि कार्य पुढे असेचितमपल्ली यांच्या स्मृतिप्रित्यर्थ घेण्यात आलेले पुढील प्रयत्न खाली दिले आहेत- **चितमपल्ली स्मृती वनस्पती उद्यान**: औरंगाबाद येथे चितमपल्ली यांच्या नावाने वनस्पती उद्यान स्थापन करण्यात आले आहे.- **चितमपल्ली पक्षी अभयारण्य**: नागपूर जिल्ह्यात चितमपल्ली यांच्या नावाने पक्षी अभयारण्य स्थापन करण्यात आले आहे.- **चितमपल्ली वन्यजीव संशोधन केंद्र**: पुणे येथे चितमपल्ली यांच्या नावाने वन्यजीव संशोधन केंद्र स्थापन करण्यात आले आहे.- **चितमपल्ली स्मृती पुरस्कार**: दरवर्षी चितमपल्ली यांच्या नावाने वन्यजीव संरक्षण आणि संशोधन क्षेत्रातील उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या व्यक्तीसाठी पुरस्कार देण्यात येतो.चितमपल्ली यांचे कार्य आणि स्मृती महाराष्ट्रातील वन्यजीव संरक्षण आणि संशोधन क्षेत्रातील पिढ्यांना प्रेरणा देत आहे.अरण्यॠषी मारूती चित्तमपल्ली यांचे वयाच्या 93व्या वर्षी दुःखद निधन झाले.त्यांना भावपूर्ण श्रध्दांजली.🙏
सौ श्रद्धा सुहास शिंदगीकर वारजे पुणे
