माई विठाबाई नारायणगावकर (१९३५-२००२) या खऱ्या अर्थाने तमाशा जगतातील आणि लोककलेतील सम्राज्ञी होत्या, ज्यांनी आपल्या अजोड नृत्य, गायन आणि अभिनयाने तमाशा कलेला देशभर ओळख मिळवून दिली आणि भारतीय सीमेवर जवानांचे मनोरंजन केले, त्यांना राष्ट्रपती सुवर्णपदकही मिळाले; त्यांचे जीवन तमाशाच्या माध्यमातून संघर्ष आणि कलेची सेवा यांचे प्रतीक आहे.
त्यांच्या कार्याची ओळख:
तमाशा कलेचा गौरव: विठाबाईंनी लावणी आणि तमाशा कलेला एक प्रतिष्ठित स्थान मिळवून दिले, जिथे फक्त बोर्डावरची श्रीमंती होती, पण त्यांनी कलेलाच आपले जीवन मानले.
अष्टपैलू कलाकार: त्या केवळ नृत्यांगना नव्हत्या, तर गवळणी, लावण्या आणि चित्रपटातील गाणीही उत्तम गायच्या; ढोलकीच्या तालावर त्यांचे नृत्य पाहणे हा एक अविस्मरणीय अनुभव होता.
देशभक्ती आणि सेवा: १९६२ च्या भारत-चीन युद्धानंतर, त्यांनी सीमारेषेवर जाऊन जवानांचे मनोरंजन केले, त्यांचे मनोधैर्य वाढवले, ही त्यांची देशभक्तीची भावना होती.
आंतरराष्ट्रीय ओळख त्यांच्या कलेमुळे तमाशा दिल्लीच्या तख्तावर पोहोचला, त्यांनी तमाशा कलेला राष्ट्रीय स्तरावर पोहोचवले.
पुरस्कार आणि सन्मान: त्यांना महाराष्ट्र शासनाचा ‘महाराष्ट्र गौरव’ पुरस्कार मिळाला, आणि त्यांच्या कार्याचा सन्मान म्हणून ‘तमाशा सम्राज्ञी’ म्हणून ओळख मिळाली.
संघर्षमय जीवन: त्यांच्या जीवनातील संघर्ष ‘तमाशाची राणी, लावणी साम्राज्ञी विठाबाई’ या नाटकाच्या रूपात सादर झाला, ज्यात त्यांनी एका स्टेजवर प्रसूती होऊन पुन्हा नाच सुरू ठेवल्याची अविश्वसनीय घटनाही घडली होती.
थोडक्यात, माई विठाबाई या महाराष्ट्राच्या लोककलेचा एक अमूल्य ठेवा आहेत, ज्यांनी तमाशा कलेला सर्वसामान्यांच्या हृदयापर्यंत पोहोचवले आणि स्वतःच्या आयुष्यातूनही कलेची सेवा केली.
